Mantelzorg groeit. De vraag is: groeien we als ondersteuning mee?

Het nieuwe SCP-rapport Mantelzorg in beweging laat zien wat veel gemeenten, welzijnsorganisaties en zorgprofessionals al dagelijks merken: steeds meer mensen zorgen voor iemand in hun omgeving. Niet altijd zichtbaar. Niet altijd met de naam “mantelzorger”. Maar wel steeds vaker, langer en naast een druk dagelijks leven.

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau gaf in 2024 39% van de volwassenen mantelzorg. Dat zijn ruim 5,5 miljoen mensen. In 2014 was dat nog 33%. Ook helpt ruim 1 miljoen mensen intensief: meer dan 8 uur per week.

Dat zijn grote cijfers. Maar de echte betekenis zit niet alleen in het aantal mensen dat zorgt. De echte vraag is: herkennen we deze mensen op tijd? Sluit ondersteuning aan bij hun leven? En weten zij waar ze terechtkunnen voordat de zorg te zwaar wordt?

Voor Valtes raakt dit precies aan de kern van mantelzorgondersteuning. Mantelzorg is geen losse voorziening. Het is een breed maatschappelijk vraagstuk dat gaat over wonen, werk, gezondheid, familie, preventie, sociale basis en lokale samenwerking.

Mantelzorg begint zelden met het woord mantelzorg

Veel mensen worden niet op een ochtend wakker met de gedachte: vanaf vandaag ben ik mantelzorger.

Het begint vaak kleiner.

Je rijdt met je vader naar het ziekenhuis. Je regelt de medicijnen voor je partner. Je helpt je moeder met DigiD. Je belt elke avond even omdat je je zorgen maakt. Je verdeelt met je broer of zus wie er wanneer langsgaat. Je probeert ondertussen je werk, gezin en eigen afspraken draaiende te houden.

Voor beleid en ondersteuning heet dat mantelzorg. Voor mensen zelf voelt het vaak als: dit doe je gewoon voor iemand van wie je houdt.

Juist daar ontstaat een belangrijk verschil. Als ondersteuning vooral spreekt in beleidstaal, bereikt ze niet vanzelf de mensen die haar nodig hebben. De term mantelzorger is belangrijk in beleid en onderzoek, maar in communicatie naar inwoners werkt herkenning vaak beter. Vragen als “Zorg je voor je moeder?”, “Regel je veel voor je partner?” of “Maak je je zorgen om iemand dichtbij?” sluiten directer aan bij het dagelijks leven.

Wie mantelzorg beter wil ondersteunen, moet dus niet alleen kijken naar aanbod. Maar ook naar taal, timing, vindbaarheid en gedrag.

Wat het SCP-rapport ons eigenlijk vertelt

Het rapport laat zien dat mantelzorg niet alleen groeit in omvang, maar ook verandert van karakter.

Vooral onder 55-plussers nam het geven van mantelzorg toe: van 32% in 2014 naar 43% in 2024. Dat past bij een samenleving waarin meer ouderen langer thuis wonen en waarin volwassen kinderen vaker betrokken raken bij de zorg voor ouders of schoonouders. Tegelijk groeit bij 75-plussers vooral de intensieve hulp, vaak aan een partner.

Daarnaast neemt het aandeel werkende mantelzorgers toe. In 2024 had 80% van de mantelzorgers tussen 18 en 67 jaar betaald werk. Dat betekent dat mantelzorg steeds vaker wordt gecombineerd met vergaderingen, ploegendiensten, schooltijden, reistijd en gezinsleven.

Ook de belasting vraagt aandacht. Het aandeel ernstig belaste mantelzorgers steeg licht, maar in absolute aantallen gaat het om een stevige groei: van 400.000 mensen in 2014 naar 600.000 in 2024. Het SCP ziet de toename van ervaren belasting vooral bij 18- tot 34-jarige mantelzorgers.

Dit vraagt om meer dan algemene bewustwording. Het vraagt om ondersteuning die rekening houdt met verschillen tussen groepen. Een oudere partner die dagelijks zorgt, heeft iets anders nodig dan een werkende dochter van 48. Een jonge volwassene die zorgt voor een ouder met psychische problemen zoekt anders dan iemand die al contact heeft met een mantelzorgconsulent. En iemand die net in een zorgsituatie terechtkomt, weet vaak nog niet welke vragen er later gaan komen.

De opgave voor gemeenten en welzijn: eerder, slimmer en dichterbij

Gemeenten en welzijnspartners doen al veel. Er zijn steunpunten, mantelzorgconsulenten, respijtzorg, regelingen, lotgenotencontact, cursussen, bijeenkomsten en lokale initiatieven. De vraag is niet of er inzet is. Die is er vaak volop.

De uitdaging zit in de aansluiting.

Veel mensen zoeken niet via de route die wij als professionals logisch vinden. Ze beginnen niet altijd bij het Wmo-loket. Ze bellen niet meteen een welzijnsorganisatie. Ze komen niet vanzelf naar een bijeenkomst. Zeker werkende mensen tussen 30 en 65 jaar zoeken vaak ’s avonds online, tussen andere verplichtingen door. Of pas wanneer de situatie al ingewikkelder is geworden.

Daarom is mantelzorgondersteuning ook een communicatievraagstuk. Hoe maak je bestaande hulp herkenbaar? Hoe zorg je dat inwoners lokaal aanbod vinden zonder drie websites te moeten vergelijken? Hoe bereik je mensen die zichzelf niet als mantelzorger zien? En hoe geef je professionals een extra manier om laagdrempelig door te verwijzen?

Dit is waar beleid, uitvoering en communicatie samenkomen.

Naar ondersteuning die meebeweegt met het leven van mensen

Mantelzorg is dus geen vaste situatie. Het beweegt mee met het leven.

Bij Valtes kijken we daarom niet naar mantelzorg als één voorziening of één doelgroep, maar als een bewegende zorgsituatie waarin herkenning, timing, taal, lokale vindbaarheid en gedeelde verantwoordelijkheid samenkomen. Wie mantelzorg goed wil ondersteunen, moet begrijpen hoe iemand langzaam in een zorgrol groeit, waarom veel mensen zichzelf geen mantelzorger noemen, hoe werk en zorg elkaar beïnvloeden, welke rol familie en netwerk spelen en waarom gemeenten pas kunnen sturen als ze beter zicht krijgen op bereik en behoeften.

Vanuit die kennis ontwikkelen we digitale ondersteuning die bestaande lokale hulp beter vindbaar en bruikbaar maakt: met persoonlijke informatie, lokale contactpunten, zorgkringen, taakverdeling, mentale check-ins en beleidsinzichten. Niet als doel op zich, maar als praktische vertaling van wat wij dagelijks zien: mantelzorg vraagt om overzicht, vertrouwen en ondersteuning die past bij het echte leven van mensen. Juist daar ligt de toekomst van informele zorg: menselijk, lokaal, preventief en slim georganiseerd.